Род и Embedded Systems – жените во светот на микроконтролери и хардверско програмирање – Користење на вештачката интелигенција (AI) за унапредување на родовата еднаквост

Наталија Трајкоска

Вовед

Embedded systems претставуваат интегрирани компјутерски системи кои се користат за контрола на уреди, машини и процеси во индустријата, медицината, автомобилската технологија и секојдневниот живот. Тие се основа на голем број современи технологии и решенија, бидејќи се комбинираат хардвер, софтвер и периферни уреди, овозможувајќи автоматизација, ефикасност и иновативност. Овие системи се проектирани да извршуваат специфични задачи со висока прецизност и релативно мал ресурс, што ги прави незаменливи во апликации каде брзината, стабилноста и сигурноста се критични.

Светот на embedded systems е технички сложен, но и критично важен за иднината на технологијата. Од медицински апарати кои вршат прецизни дијагностики и лекувања, преку паметни домови кои автоматизираат и оптимизираат енергетска потрошувачка, до автономни возила и индустриска автоматизација, овие системи се темел на современите технолошки решенија. Тие не само што го подобруваат секојдневниот живот и продуктивноста во индустријата, туку создаваат и нови можности за иновации, истражувања и развој на интелигентни решенија.

Иако значењето на embedded systems е големо, родовата еднаквост во оваа област сè уште претставува значаен предизвик. Жените се значително помалку застапени во работа со микроконтролери, дизајн на кола и хардверско програмирање, што резултира со недоволно искористување на нивниот потенцијал и различните перспективи кои тие можат да ги донесат. Овој дисбаланс не е резултат на недостаток на способности или интерес, туку произлегува од културни стереотипи, недостаток на примероци и модели за следење, како и ограничен пристап до практично искуство и менторство.

Главната цел на оваа семинарска работа е да ги прикаже предизвиците со кои се соочуваат жените во светот на embedded systems, да се осветли постоењето на стереотипи и бариери и да се понудат конкретни препораки за охрабрување и инклузија во оваа технички напредна област. Преку анализа на практични примери, студии на случај и истражувања, семинарската има за цел да покаже дека вклучувањето на жените не само што ја подобрува родовата еднаквост, туку директно придонесува и за иновативноста и квалитетот на технолошките решенија.

Зошто е важно да се гледа од перспектива на род

Во светот на технологијата и инженерството често постои стереотип дека одредени активности се „машки“. Работата со електронски кола, користење на осцилоскопи, лемење и програмирање на микроконтролери се сметаат за активности кои бараат техничка сила, прецизност и механички разбирања, кои традиционално се приписуваат на мажи. Овие перцепции не се само субјективни мислења; тие се вкоренети во долгорочни културни и образовни практики кои од ран детски развој насочуваат момчињата кон науки, технологии и механика, додека девојчињата се охрабруваат кон помалку технички и повеќе „социјално ориентирани“ активности.

Ова создава невидлива бариера за жените, кои често се чувствуваат несигурни или неприфатени во овие средини, без разлика на нивното талент или интерес. Често пати жените се соочуваат со „импостор синдром“, чувство дека не припаѓаат или дека нивните способности се сомнителни, само поради родовите стереотипи кои владеат во оваа област. Истражувањата покажуваат дека застапеноста на жени во инженерски области, особено во микроелектроника, embedded systems и роботика, е многу помала од мажите, што дополнително го одржува циклот на родови предрасуди.

Причините за ова не лежат во недостиг на способности или интерес кај жените, туку во општествени очекувања, културни бариери и недостаток на поддршка во клучни моменти од образованието и кариерата. Кога жените се охрабруваат и имаат можност активно да се вклучат во склопување на хардвер, програмирање на микроконтролери и користење на инструментите, тие не само што стекнуваат технички вештини, туку и ја надминуваат долгогодишната стигма дека ова поле е „машко“. Исто така, нивното учество создава позитивен ефект на „рол модел“ – нивното присуство и успех може да инспирира други девојки и млади жени да се осмелат да влезат во технологија и инженерство, што постепено ја менува културната перцепција и ги намалува родовите нееднаквости.

Предизвици со кои се соочуваат жените во Embedded Systems

Стереотипи и културна бариера – Работата со електронски кола, лемење и користење на специјализирани алатки често се сметаат за машки активности. Жените се почесто чувствуваат дека немаат право да пробаат или дека ќе бидат строго оценувани за секоја грешка.
Намалена експозиција и практично искуство – Во училишта и универзитети, машките студенти почесто се охрабруваат да работат со хардвер, додека девојките добиваат помалку практична практика. Ова резултира со недостиг на самодоверба и почетна компетентност кај жените.
Намалена застапеност во професионални средини – Во индустријата, тимовите за embedded systems се често мажки. Новите жени-инженери можат да почувствуваат изолација, недоверба или тешкотии во воспоставување професионални односи.
Психолошки притисок и страв од неуспех – Жените често се плашат дека „ќе направат грешка“ или дека ќе бидат осудувани за неуспех. Овој страв може да ги спречи да започнат или да продолжат со практична работа на хардвер.
Недостиг на ментори и примери за поддршка – Жените имаат помал пристап до ментори, работилници и хакатони кои би ги охрабрувале. Липсата на видливи примери ги ограничува можностите за развој.

Практични примери и студии на случај

Case Study 1: Women in Tech Македонија – глобални и локални активности за вклучување на жени во технологија

Организацијата Women in Tech® Macedonia е дел од глобалното мрежа Women in Tech® која работи со цел да ја намали јазот помеѓу половите во техничките професии и да ги поддржи жените и девојките да влезат и да успеат во технолошки кариера. Организацијата организира работилници, менторски приказни, обуки и конференции за жени кои сакаат да влезат во ИТ, дигитална инклузија и STEM полиња. Истите активности вклучуваат и практични сесии, обуки со алатки за дигитални вештини, а мрежата обезбедува поддршка и ресурси за развој на вештини. Ова придонесува за подигање на свеста кај девојките дека технологијата и инженерството се области каде тие можат да успеат.

Еден од реалните исходи од оваа иницијатива е тоа што Women in Tech Македонија доби светско признание како влијателна заедница што поддржува жени и девојки во технологија, преку глобалните Women in Tech® Global Awards. Ова е силен показател дека ваквите заедници не само што постојат, туку имаат конкретен импакт во создавање можности за индустриска интеграција и развој на кариера за жените.

Што е важно: Овој пример покажува како организациски поддржани програми со реално влијание и признанија можат да создадат средина во која жените се охрабруваат да ја следат технологијата, да стекнат практични вештини и да имаат поддршка во развојот на својата кариера.

Case Study 2: „Niñas Atómicas“ – работилница во Чиле за девојки во STEM (реално истражување)

„Niñas Atómicas (Atomic Girls)“ е иницијатива која создава можности за млади девојки да се вклучат во STEM преку практични обуки и проекти кои вклучуваат елементи од физика, електроника и програмирање. Во рамките на оваа иницијатива девојките учествуваат во работилници каде градат и користат сензори (на пр. детектор за муони), програмираат и учат научна методологија. Студијата детално ги опишува содржините и резултатите од работилниците што се одржуваат годишно, вклучувајќи ја и работата на експериментални уреди што самите ги изградиле со водачите-наставници.

Овој пример покажува дека девојките активни во STEM можат да работат со реални технологии (на пр. електронски уреди, програмирање и експерименти), да ги развиваат своите вештини и да добијат искуство кое ги надминува теоретските часови. Ова овозможува нивно ранo запознавање со компјутерски системи и инженерски процеси, што е клучно за нивниот идни избор на кариера.

Case Study 3: SciChallenge – повикување на млади во STEM преку натпревари и активности (EU пример)

Проектот SciChallenge е финансиран од Европската унија (H2020) и има за цел да ја зголеми привлечноста на STEM образованието и технологијата кај младите преку дигитални натпревари и активности. SciChallenge користи платформа за натпревари каде учесниците учат и се ангажираат со STEM теми преку создавање проекти, решавање задачи и интеракција со онлајн содржини. Студијата за овој проект наведува дека таквите активности го подобруваат интересот и перцепцијата на младите за кариера во STEM, со особено влијание на мотивацијата на учесниците да размислуваат за идни можности во технологијата.

Иако SciChallenge не е специфично само за жени, ефектот од ваквите активности може да се гледа како поттик за поголемо вклучување на девојчињата кога тие ќе видат интересни, практични и динамични начини за учење на технологијата, вклучувајќи програмирање, роботи, IoT и инженерски концепти.

Статистика и реални податоци

Според IEEE и Women in STEM истражувања, глобално помалку од 20% од инженерите за микроелектроника се жени.
Во Македонија, на ФИНКИ, само 20–25% од студентите во електроника и компјутерски системи се жени.
Истражувања покажуваат дека присуството на жени во тимот за развој на технологија води до подобра креативност и иновативност, поради различни перспективи и пристапи кон решавање проблеми.

Препораки за надминување на бариерите

Едукација и менторство – креирање на специјални програми, работилници и хакатони кои охрабруваат девојки да работат со електронски кола и микроконтролери.
Промена на стереотипи – медиумска промоција на улогата на жените во инженерството, конференции, локални иницијативи и успешни примери.
Инклузивна работна средина – обезбедување простор каде сите учесници можат да се изразат без чувство на осуда.
Психолошка поддршка – охрабрување на жените да пробуваат нови алатки, да практикуваат и да стекнуваат самодоверба постепено.
Прилагодени ресурси – туторијали и упатства кои се интуитивни и дизајнирани за почетници, со цел надминување на стравот од грешка.

Состојбата во Македонија

Во Македонија, застапеноста на жени во инженерските и ИТ области е се уште мала. Постојат иницијативи како „Women in STEM“ и локални работилници, но сепак потребна е поголема поддршка од универзитетите и индустријата.

Универзитетите можат да воведат специјализирани курсови и лаборатории за студентки, додека компаниите можат да обезбедат менторство и програми за развој на компетенции. Ова ќе овозможи жените да се чувствуваат прифатени и вреднувани во полето на embedded systems.

Заклучок

Embedded systems претставуваат критична област на современата технологија која значително ја обликува иднината на индустријата, медицината, транспортот, енергетиката и секојдневниот живот. Тие се темел на автоматизацијата, интелигентните уреди и иновациите кои го олеснуваат функционирањето на општеството. Родова еднаквост во оваа област не е само прашање на правичност и можност за еднакво учество, туку и директен фактор за подобрување на иновациите, креативноста и продуктивноста.

Жените кои се охрабруваат да склопуваат електронски елементи, да користат напредни алатки и да учествуваат во програмирање на микроконтролери придонесуваат за создавање на побалансирана и инклузивна индустрија. Тие носат различни перспективи, решаваат проблеми на нови начини и ги надминуваат традиционалните стереотипи кои долго време го дефинирале ова поле како „машко“. Вклучувањето на жените не само што ја поттикнува родовата еднаквост, туку директно го подобрува квалитетот на техничките решенија и иновативноста на тимовите.

Со образование, менторство, инклузивни практики и културна промена, бариерите кои сè уште постојат можат да се надминат. Универзитетите и индустријата имаат клучна улога во обезбедување на ресурси, поддршка и можности за практично искуство, додека медиумите и локалните иницијативи можат да промовираат позитивни модели на улога на жените во инженерството. Иако патот е предизвикувачки, иднината на жените во embedded systems е ветувачка и исполнета со можности за личен развој, професионален напредок и активно влијание во технологијата која го обликува светот околу нас.

Оваа семинарска работа покажува дека со континуирана поддршка, мотивирање и практични искуства, жените можат да ги надминат културните и психолошките бариери, да стекнат самодоверба и да се вклучат во едни од најважните и најиновативните области на современата технологија. Embedded systems, како интеграција на хардвер и софтвер, претставуваат не само технички предизвик, туку и платформа за родова инклузија, каде што различноста и креативноста се движечка сила за напредок и иновација.

Литература