Сара Петрушевска
Вовед
Со сигурност можеме да кажеме дека Вештачката интелигенција (ВИ) е интегрирана во повеќе аспекти во секојдневниот живот. Аналогно на тоа, придонесува за големи промени гледано во целина, како и до значајни промени во начинот на нашето живеење, работење, учење, дружење и слично.
Личности кои во денешно време најмногу се соочуваат со импликациите кои Вештачката интелигенција ги нуди се младите, односно помладите генерации се во прва рака изложени на напредокот на технологијата, глобализацијата и слично, што придонесува за менување на нивните секојдневни активности, преку наметнување на нови рутини.
Во екот на динамичното живеење, глобализацијата, современиот живот, порастот на криминалот, промовирање на неморалните вредности и нездравите односи, од исклучително значење е да се спомене улогата и значењето на семејството за социјалната средина. Семејството како основен извор на социјализација има примарна улога во креирање на вредносниот систем кај детето, кој што го одредува патот по кој што ќе чекори детето. Доколку се изгради погрешен вредносен систем резултатот е личност без идентитет, а пак таквата личност најлесно е да се манипулира, искористува и да стане девијантна.
За жал често сме сведоци на деца кои растат во дисфункционални семејства и не добиваат доволно внимание од страна на родителите. Сето тоа влијае на појава и раст на малолетничка деликвенција.
Што претставува малолетничка деликвенција?
Малолетничка деликвенција е појава која отсекогаш била тренд и привлекува внимание поради нејзината специфика токму во извршителите, а тоа се малолетни лица кои прекршуваат одредени општествени норми.
Малолетничката деликвенција најчесто се дефинира како негативно и неприфатливо однесување на малолетни лица кои ги прекршуваат општествените стандарди, вредности и норми на однесување.
Малолетниците во нивните години доживуваат големи промени во биолошка, психолошка и социјална смисла, кои ја обликуваат личноста во која ќе се изградат. На некои од нив лесно се прилагодуваат, но на некои потешко. Тоа е период во кој најлесно е да се влијае на малолетникот на позитивен или негативен начин, да се манипулира со него и да стане деликвент. Улога во тоа имаат односите во училиштето, социјалната средина, емотивните врски, пријателствата, семејството, како и секако напредокот на технологијата и високиот подем на сајбер криминалот.
Влијанието на семејниот фактор
За разлика од минатите времиња во кои се почитувало семејството, денеска се повеќе имаме дисфункционални семејства, постојат се повеќе родители кои не водат грижа за воспитување на детето.
Постојат повеќе фактори кои можат негативно да влијаат на детето, меѓу кои ги вбројуваме: развод на браковите, присуство на одредени зависности, физичко и психичко насилство (занемарување, игнорирање и сл), преокупираност на родителите со работа, бизнис или подолг престој во странство и сл.
Семејните односи се многу важни за развојот на детето и неговото ментално здравје. Бројни истражувања покажале дека децата над кои бил применуван неадекватен стил на родителство, тие тоа го интерпретираат и понатаму во својот живот. Негрижата на родителите и недостатокот на квалитетно време посветено на децата има сериозни последици врз нивниот развој. Во современиот дигитален свет, многу родители се преокупирани со професионалните обврски, што резултира со недостаток на внимание и емоционална поддршка за нивните деца. Оваа физичка и емоционална дистанца често доведува до тоа децата да се повлечат во себе и да бараат утеха во прекумерна употреба на дигитални уреди и нивни содржини. Долгото време поминато пред екран, без соодветен надзор и насоки, не само што ги затвора децата во виртуелни светови, туку и ги лишува од можноста за стекнување вистински вредности. Ваквата изолација и недостаток на разговори со родителите ја зголемува веројатноста за развој на депресија и анксиозност, што може да ги води дури и до деликвентно однесување, како и појава на сајбер криминал.
Но покрај бројните фактори кои може да ги наведеме дека технологијата негативно влијае врз развојот на децата, сепак исклучително важен е и фактот дека токму новите врвни технологии, односно употребата на вештачка интелигенција дава голем придонес во намалување и спречување на деликвентно однесување на млади, спречување криминал и подобрување на безбедноста. Како и бројни онлајн алатки кои се од исклучителна корист за подобрување на менталното здравје на децата, намалување на нивната анксиозност, алатки кои им помагаат на родителите за подобро воспитување на нивните деца и кои им укажуваат на тоа како да се подобрат во родителството. И сето тоа е производ на вештачката интелигенција.
Алатки за предвидување на појава на деликвенција
Predictive Analytics се користи за предвидување кои млади лица имаат поголем ризик од вклучување во криминални активности или девијантно однесување, врз основа на различни фактори.
Оваа алатка црпи многубројни податоци од различни извори како што се: семејни услови (на пример дали постои насилство во семејството, дали семејството се соочува со некакви други проблеми, дали родителите живеат заедно или одвоено и сл.), ментално здравје (дали детето се соочува со психолошки нарушувања, анксиозност, депресија), училиштето (дали редовно посетува настава, за каков ученик се работи), социјалната средина (дали детето има повеќе пријатели, дали има проблем со некој од пријателите и сл.), како и историски податоци за тоа дали детето претходно имало знаци на девијантно однесување или подлегнало под некои криминални активности. Сите овие податоци се анализираат и се прават модели кои можат да предвидат кои млади лица имаат потенцијален ризик од појава на деликвенција.
Предност на ваквата алатка е зголемената точност и објективност (преку имплементирање на повеќе податоци се намалува ризикот од можна човечка грешка при нивна анализа), зголемена ефикасност (може да доведе до побрзи процеси на донесување одлуки, намалување на одложувањата и подобрување на целокупното функционирање на системот), подобра распределба на ресурси и подобри резултати.
AI платформи кои придонесуваат за намалување на негативните последици кај децата и навремено реагирање на родителите
Вештачката интелигенција може да игра голема улога во рано откривање и дијагноза на психолошки состојби кај децата, со помош на платформи кои можат тоа да го анализираат. При тоа податоци за проценка на однесувањето можат да бидат добиени преку гласот на децата, преку физички активности, изрази, реакции и сл. Овие алатки можат да предупредат на евентуални проблеми како и да овозможат навремена интервенција и поддршка, што помага во намалување на лошото однесување и намалување на ризикот од развој на анксиозност и депресија кај децата, а следствено на тоа и некаков вид девијантно однесување.
Вештачката интелигенција овозможува директна и достапна поддршка за деца и тинејџери преку четботови и виртуелни терапевти. Овие алатки можат да водат текстуални или гласовни разговори, нудејќи терапевтски совети и стратегии за справување со стресот. Секако, достапни се и платформи кои нудат стратегии и методи кои се наменети за родителите, а се однесуваат за тоа во која насока да се движи нивното однесување кон децата и нивното подобро воспитување.
Накратко ќе споменам некои платформи, производ на вештачка интелигенција, кои се користат, а се наменети за младите, возрасните и родителите.
- BetterHelp е платформа која нуди психолошка поддршка. Целта на оваа платформа е да ги поврзе корисниците со лиценцирани психолози, а истото може да се спроведе преку текстуални пораки, видео и/или телефонски сесии. Платформата е наменета за решавање на различни психолошки проблеми како што се анксиозност, депресија, проблеми во врските, стрес и слично. Платформата е многу популарна заради својата достапност и флексибилност. Исто така, овозможува редовни и лесно достапни сеанси, што ја прави пофлексибилна. При тоа оваа алатка нуди избор на неколку видови терапи кои се наменети за лични потреби т.е. индивидуални терапии, терапии за парови, како и терапии наменети за млади лица, односно за тинејџери, кои ги бараат родителите.
- Talkspace е уште една програма од ист тип, која нуди онлајн терапии и совети, чиј принцип на функционирање е во главно ист.
- Positive Parenting Solutions е програма која е наменета за родителите кои сакаат да го подобрат однесувањето на своите деца, да го подобрат начинот на комунијација со своите деца и која им дава помош да се справат со предизвиците при воспитување на нивните деца. Платформата вклучува техники и конкретни насоки како родителите да постапат во одредена ситуација, што да им кажат на децата и на каков начин да разговараат со нив, дури и во најтешките ситуации.
- Troomi обезбедува уреди како што се телефони и часовници кои се специјално дизајнирани за оваа цел. Овие уреди се блокираат од штетни апликации, насилна и опасна по нив содржина, осигурувајќи дека децата се изложени само на содржина која е соодветна за нивната возраст. При тоа родителите можат да имаат надзор и увид врз тоа како децата ги користат уредите. Исто така, преку содржини кои се наменети за следење на менталното здравје, родителите можат да добиваат информации за тоа како се чувствуваат нивните деца, дали има некоја промена во нивната емоционална состојба и според тоа навремено да реагираат.
Заклучок
Деликвентното однесување кај младите често произлегува од недостаток на грижа и поддршка од страна на семејството, што ги изложува на ризик од вклучување во криминални активности. Во ова време на брза урбанизација, индустријализација, глобализација, огромна бројка на криминал, семејството е единствената сила која што може да не држи исправено и да не турка напред. Меѓутоа, вештачката интелигенција нуди иновативни решенија за навремено откривање, превенција и управување со овие состојби. Преку алатки за анализа на однесувањето и персонализирани терапевтски програми, ВИ може да препознае рани знаци на проблематично однесување и да понуди насоки за интервенција, што овозможува навремено спречување на понатамошен развој на деликвентни активности кај младите. Со комбинирање на семејната поддршка и напредните технологии, можеме да изградиме поцврсти основи за здраво општество.
Користена литература
Сингер М., Микшај Љ, „Деликвенција младих“, Загреб 1993
Александар Стевановиќ, „Улога Вештачке интелигенције у контроли криминалитета“
Doc’s CJ Glossary, „ What is AI Integration in Juvenile Justice? “
Wiley, Echoing Mechanism of Juvenile Delinquency Prevention and Occupational Therapy Education Guidance Based on Artificial Intelligence
WSJ, „Can an AI Chatbot Help Kids’ Mental Health? “
https://troomi.com/
https://www.talkspace.com/
https://www.betterhelp.com/
https://www.positiveparentingsolutions.com/