Користење на вештачката интелигенција (AI) за унапредување на родовата еднаквостЖени програмери и нивната улога во обликувањето на развојот на вештачката интелигенција Калина Нацка Апстракт Областа на вештачката интелигенција станува сè позначајна во различни сектори, но сепак останува доминирана од машки перспективи. Овој труд истражува како жените програмери придонесуваат за развојот на вештачката интелигенција со намалување на предрасудите, подобрување на етичките аспекти и промовирање на инклузивност. Преку анализа на скорешни истражувања, ги испитуваме системските предизвици со кои се соочуваат жените во технологијата и покажуваме како поголемата родова разновидност води до поправедни системи на вештачка интелигенција. Дискусијата завршува со конкретни препораки за зголемување на учеството на жените во вештачката интелигенција преку образовни реформи, корпоративни политики и владини иницијативи. Вовед Вештачката интелигенција ги трансформира индустриите и го редефинира начинот на кој работиме и комуницираме, нејзиниот развој се соочува со значителен недостаток на разновидност. Жените се недоволно застапени во програмирањето на вештачката интелигенција, што резултира со технологии кои често ги одразуваат и засилуваат постоечките општествени предрасуди. Вклучувањето на жените во развојот на вештачката интелигенција не е само прашање на еднаквост — туку е основен услов за создавање на технологии кои се фер, етички и ефективни. Овој труд нуди сеопфатна анализа на учеството на жените во областа на вештачката интелигенција, истражувајќи ги нивните специфични придонеси, предизвиците со кои се соочуваат и стратегиите за поголема инклузивност. Врз основа на истражувања од компјутерски науки, психологија и организациско однесување, презентираме сеопфатен аргумент за тоа зошто родовата разновидност во вештачката интелигенција е од клучно значење за иднината на технологијата. Застапеност на жените во вештачката интелигенција Најновите податоци ја нагласуваат постојаната родова нерамнотежа во областа на вештачката интелигенција. Глобално, жените сочинуваат само 22-30% од професионалците во областа на вештачката интелигенција (ВИ), со уште помала застапеност на лидерски позиции. Во големите технолошки компании, помалку од 15% од истражувачките позиции се задржувани од жени, додека само 18% од научните трудови презентирани на водечките конференции за ВИ се од женски истражувачи. Овие бројки покажуваат значителни регионални разлики, со релативно повисока застапеност во Источна Европа во споредба со некои азиски земји. Жените, кои некогаш биле пионери во рачниот период на компјутерите, денес сочинуваат малцинство во секторот на вештачка интелигенција. Оваа промена во перцепцијата започна во 1980-тите, кога општествените норми го трансформираа програмирањето во "машка професија", создавајќи трајни последици што се одразуваат и денес. Отсуството на женска перспектива во клучните истражувачки процеси често резултира со системи на вештачка интелигенција со вградени предрасуди и технологии кои не ги земаат предвид потребите на половина од популацијата, што на крај ја ограничува нивната ефикасност и применливост. Влијанието на жените програмери врз развојот на вештачката интелигенција Жените се клучни во идентификувањето и решавањето на предрасудите во системите на вештачка интелигенција. Значителни примери се проектот Gender Shades, кој ги разоткри расните и родовите предрасуди во комерцијалниот софтвер за препознавање на лица, што доведе до подобрувања во целата индустрија. Слично, тимови предводени од жени во IBM ја развија алатката AI Fairness 360, која сега се користи за откривање и намалување на предрасудите во моделите за машинско учење. Истражувањата покажуваат дека тимовите со балансирана родова застапеност во здравствената заштита развиваат значително попрецизни дијагностички алатки, успевајќи да ги идентификуваат и интегрираат клучните пол-специфични разлики кои претходно биле занемарувани во студиите дизајнирани и спроведени претежно од машки истражувачи. Студиите постојано покажуваат дека родно разновидните тимови имаат поголема веројатност да ги идентификуваат етичките проблеми пред имплементација и произведуваат системи на вештачка интелигенција со значително помали метрики на предрасуди. Жените во областа на вештачката интелигенција не се ограничени само на технички придонеси - тие активнo ги формираат и етичките стандарди на индустријата. Како визионери и лидери, тие ја истакнуваат важноста на човечките вредности во технолошкиот напредок, поставувајќи ги темелите за одговорен развој на ВИ. Личности како Тимнит Гебру и Феј-Феј Ли се залагаа за поголема одговорност во развојот на вештачката интелигенција, нагласувајќи ја потребата од технологии кои им служат на сите сегменти на општеството. Овие напори ја нагласуваат клучната улога на жените во обезбедувањето на иновативни и праведни системи на вештачка интелигенција. Предизвиците со кои се соочуваат жените во програмирањето на вештачката интелигенција Додека нивната улога е незаменлива, жените во ВИ секторот продолжуваат да се соочуваат со бројни системски бариери. Во образовниот систем се забележува значителен јаз, каде жените сочинуваат само 18% од дипломираните студенти по компјутерски науки во повеќето земји. Оваа состојба ги отсликува длабоко вкоренетите системски пречки што ги одвраќаат жените од изборот на технички кариерни патишта. Училишните средини често ги засилуваат стереотипите, оставајќи многу жени да се чувствуваат изолирани во техничките програми. На работното место, родовите предрасуди опстојуваат во процесите на вработување и напредување во кариерата. Истражувањата откриваат вознемирувачка реалност – апликациите со женски имиња, и покрај идентични квалификации, добиваат значително помалку покани за интервју во технолошкиот сектор. Паралелно со ова, жените кои успеваат да влезат во индустријата често се соочуваат со непропорционални очекувања и нееднаквост во платите, при што во вештачката интелигенција заработуваат во просек 21% помалку од мажите. Жените во технолошкиот сектор редовно се соочуваат со различни форми на дискриминација - од отворени акти на малтретирање до посуптилни, системски пречки. Нивното искуство често вклучува исклучување од неформалните мрежи каде се донесуваат клучни одлуки, постојано доведување во прашање на нивната стручност, и други микроагресии кои создаваат неповолна работна средина. Овие фактори, иако понекогаш невидливи, сериозно го ограничуваат нивниот професионален напредок и придонесуваат за високите стапки на напуштање, со речиси половина од жените кои ги напуштаат технолошките кариери до средна возраст. Решавањето на овие пречки бара сеопфатен пристап кој вклучува промени во политиките, корпоративна одговорност и културни промени во технолошката индустрија. Стратегии за зголемување на учеството на жените во вештачката интелигенција Смислен напредок кон родовата разновидност во вештачката интелигенција бара акција на повеќе нивоа. Клучен елемент за промена е трансформацијата на образовниот систем, која треба да започне уште од рана возраст. Воведувањето на интерактивни STEM програми во основните училишта, како и иницијативите на типот на Girls Who Code, успешно ја градат довербата и интересот кај девојчињата. На универзитетско ниво, воведувањето на менторски програми може да ја поддржи академиската и професионална траекторија на студентките. Во корпоративниот сектор, компаниите мора да дадат приоритет на структурирани процеси на вработување, разновидност во лидерството и транспарентни патеки за унапредување. Мерките за одговорност, како јавното известување за метриките на разновидност и поврзувањето на надоместоците на директорите со целите за инклузивност, можат да поттикнат системски промени. Политичарите исто така имаат клучна улога преку финансирање на истражувања поврзани со целите за разновидност и посилна спроведба на законите против дискриминација. Индустриските стандарди за етички развој на вештачката интелигенција, вклучувајќи сертификациски програми и унифицирани критериуми за тестирање на предрасуди, би можеле дополнително да промовираат инклузивни практики. Овие стратегии, спроведени колективно, можат да ги соборат пречките кои долго време ги исклучуваа жените од обликувањето на иднината на вештачката интелигенција. Идни насоки Во наредните години, клучниот предизвик ќе биде длабинско проучување на ефектите од имплементираните програми за разновидност. Треба да ги следиме кариерните патеки на жените во овој сектор во подолги временски периоди, што ќе ни овозможи да ги идентификуваме најефективните пристапи. Паралелно, интерсекционалните истражувања кои ги земаат предвид вкрстените идентитети на учесниците ќе бидат од клучно значење за разбирање на сложените динамики во областа. Глобалните компаративни студии нудат вредна можност за учење од успешните примери во различни култури и политички системи. Ова знаење треба да се преточи во конкретни алатки и методи за оценка, прилагодени на локалните контексти. Истовремено, економските анализи на придобивките од разновидноста можат да ја зацврстат бизнис-логиката зад инвестициите во оваа насока. Заклучок Денешниот развој на ВИ не е само технолошки предизвик - туку општествен императив. Вистинскиот напредок ќе зависи од способноста да се изградат тимови кои не само што вклучуваат, туку и целосно ги претставуваат разновидните перспективи на модерното општество. Секој сегмент на општеството игра клучна улога во оваа трансформација – од образовните институции, кои треба да создадат поддржувачки средини, преку компаниите, кои мора да ги унапредат своите практики, до законодавците, кои треба да обезбедат соодветни регулаторни рамки. Ова не е само прашање на социјална правда, туку и суштинска потреба за развој на технологии што вистински одговараат на потребите на разновидното општество. Крајната цел е јасна – вештачка интелигенција создадена од и за сите, која ги одразува вредностите и потребите на целото човештво. Само така можеме да гарантираме дека технолошкиот напредок ќе донесе придобивки за општеството како целина. Библиографија 1. Adams, R., et al. (2023). "Gender Diversity in AI Development Teams Reduces Algorithmic Bias." Nature Human Behaviour. 2. Cheryan, S., et al. (2015). "Cultural Stereotypes as Gatekeepers: Increasing Women’s Participation in Computer Science." Frontiers in Psychology. 3. Hersh, M., & Moss, E. (2022). "The Role of Gender in Ethical AI Development." ACM. 4. Smith, L., & Yang, J. (2022). "Diversity in AI Teams: Impacts on Fairness and Innovation." ACM. 5. Garcia, P., et al. (2023). "Encouraging Women in AI: The Importance of Role Models and Mentorship." IEEE. Жени програмери и нивната улога во обликувањето на развојот на вештачката интелигенција Калина Нацка Апстракт Областа на вештачката интелигенција станува сè позначајна во различни сектори, но сепак останува доминирана од машки перспективи.

Блог

Жени програмери и нивната улога во обликувањето на развојот на вештачката интелигенција

Калина Нацка Апстракт Областа на вештачката интелигенција станува сè позначајна во различни сектори, но сепак останува доминирана од машки перспективи. Овој труд истражува како жените програмери придонесуваат за развојот на вештачката интелигенција со намалување на предрасудите, подобрување на етичките аспекти и промовирање на инклузивност. Преку анализа на скорешни истражувања,…
Блог

Родовата еднаквост во вештачката интелигенција: Жени во развојот на AI системи

Санела Стојковска 1. Вовед Во денешното дигитално општество, вештачката интелигенција (AI) претставува една од најбрзо развивачките технологии, со потенцијал да го трансформира секој аспект од човечкото живеење — од здравството и образованието, до транспортот, економијата и безбедноста. Но, и покрај технолошкиот напредок, едно прашање сè повеќе излегува на површина: дали…
Блог

Како образовниот систем може да промовира родова еднаквост во СТЕМ уште од најрана возраст

Никола Ивановски Вовед СТЕМ образованието е широк концепт кој опфаќа настава и учење во областите на науката, технологијата, инженерството и математиката на сите нивоа на образование. Поттикнувањето на повеќе ученици да изберат кариера во СТЕМ има економски придобивки во однос на подготвеноста на една земја. Сепак, сè уште постои родов…
Блог

Родово-инклузивен дизајн на технологии: Зошто е важен и како да се имплементира?

Иван Павловски 1. Вовед Родово инклузивниот дизајн претставува процес на развој на технологии кои во предвид ги земаат потребите, искуствата и очекувањата на некои различни кориснички групи, вклучително и жените и другите маргинализирани групи. Овој концепт се базира на идејата дека производите и услугите треба да бидат достапни и релевантни…
Блог

Влијанието на вештачката интелигенција во филмската индустрија

Лора Иванова 1. ВОВЕД: Пресекот на технологијата и креативноста отсекогаш била движечка сила во еволуцијата на киното, а во последниве години, вештачката интелигенција (АИ) се појави како една од најтрансформативните алатки во филмската индустрија. Вештачката интелигенција, која опфаќа технологии како машинско учење, длабоко учење и аналитика на податоци, најде примени…
Блог

Стереотипи и предизвици на родовата еднаквост во 21 век

Ристо Решков 1. Родова еднаквост, поим и дефиниција Родова еднаквост е начело на социјалната филозофија која подразбира еднаквост меѓу половите, односно еднаква рамноправност на мажот и жената во друштвениот , политичкиот и општествен живот. Родовата еднаквост претпоставува дека во едно друштво,заедница или организација постојат еднакви можности за мажите и…
Блог

Родовата еднаквост и ВИ во гејминг индустријата: пречки, предизвици и идни перспективи

Мартин Милошевски 1 Вовед: Индустријата за видео игри се појавува како значајна гранка за испитување на родовата еднаквост.Вештачката интелигенција (ВИ) има потенцијал длабоко да ги трансформира бројни индустрии, вклучително и индустријата за видео игри. ВИ моментално игра поддржувачка улога, зголемувајќи ја ефикасноста на човечкиот труд. Се користи за задачи како…
Блог

Директна и индиректна дискриминација, афирмативна акција

Илија Бозоски 2 1.Вовед Дискриминацијата претставува нееднакво и неправедно третирање на поединци или групи врз основа на одредени карактеристики, како што се раса, пол, религија, етничка припадност, возраст или сексуална ориентација. Оваа појава не е само повреда на основните човекови права, туку и сериозна пречка за социјалната кохезија и економскиот…
Блог

Дигитален активизам и правата на жените

Дарко Филипчев 2 Вовед Во последната деценија, дигиталните технологии имаат клучна улога во поддршката на активистичките напори на поединци и организации ширум светот. Жените и девојките од сите возрасти активно ги користат онлајн платформите за да креираат движења, да подигнат свест и да се залагаат за своите права. Појавата на …
Блог

Влијанието на вештачката интелегенција врз ИТ индустријата

Андреј Арсовски Вовед Вештачката интелигенција (ВИ) брзо се појави како моќна сила во ИТ индустријата. Како што технологиите за ВИ напредуваат, тие го преобликуваат развојот на софтверот, управувањето со податоци, сајбер безбедноста и ИТ операциите. Овој труд ги истражува различните начини на кои ВИ влијае на ИТ секторот, вклучувајќи автоматизација,…
Блог

Родова еднаквост во развојот на гејминг индустријата

Ристе Кимов Историја на гејминг индустријата Почетоците на индустријата за видео играње датираат од педесеттите години во минатиот век. Со развитокот на компјутерската индустрија, можноста за дизајнирање на игри што ќе се играат на компјутер се повеќе се зголемувала. Некои од првите игри кои биле направени биле Nimrod, Tic-Tae-Toe и…
Блог

Улогата на Вештачката Интелигенција во Разновидноста, Рамноправноста и Инклузијата

Дејан Филипчев Вовед Вештачката интелигенција (ВИ) има значајна улога во унапредувањето на разновидноста, равноправноста и инклузијата (РРИ) но, исто така претставува предизвик поради можноста за пристрасности во системите што ја применуваат. Постојат бројни истражувања кои покажуваат дека ВИ може да го влоши постоечкиот проблем со пристрасностите во различни области како…
Блог

Вештачка интелигенција и родова еднаквост: Можности и предизвици во развојот на дигитални производи

Дамјан Серафимовски Вовед Вештачката интелигенција, во својата суштина, вклучува развој на интелигентни машини способни да симулираат човечка интелигенција и да извршуваат задачи кои обично бараат човечки когнитивни способности. Во контекст на развој на дигитални производи, вештачката интелигенција може значително да ја подобри ефикасноста, продуктивноста и иновативноста. Сепак, еден критички аспект…
Блог

Улогата на жената во науката, технологијата и родовата еднаквост

Дијана Трајковска Вовед Жените низ историјата одиграле клучна улога во развојот на науката и технологијата, иако нивните достигнувања биле занемарувани или препишувани на нивните машки колеги. Во многу општества тие биле спречени да се образуваат и да се вклучуваат во научни, технолошки дисциплини, што ги поставувало во нерамноправна позиција со…
Блог

ВИ и родова пристрасност

Ивана Коцева Вовед Вештачката интелигенција (ВИ) се повеќе се интегрира во многу аспекти на модерниот живот. Од виртуелни асистенти кои управуваат со нашите распореди до автомобили кои самите се возат по нашите патишта, вештачката интелигенција трансформира и оптимизира индустрии и нуди нови решенија за сложени проблеми. Сепак, и покрај својот…
Блог

Човек vs Вештачка интелигенција во борбата за праведни одлуки во HR сектор

Марија Солеска “If you hire good people, give them good jobs, and pay them good wages, generally something good is going to happen.” – James Sinegal Вовед Во 2019 година, пред да се случи глобалната пандемија, се спроведуваа анкети кои се однесуваа на користењето на вештачка интелигенција (AI)…
Блог

Жените во СТЕМ – надминување на бариерите во брзорастечката индустрија

Александра Настоска 1: Вовед Денес, науката, технологијата, инженерството и математиката, или накратко СТЕМ, се двигателите позади економскиот развој, иновациите и прогресот во општеството. Токму овие полиња се оние кои од корен ги измениле индустриите, мја трансформирале глобалната економија и значајно го подобриле квалитетот на живот. Сепак, и покрај огромната…
Блог

Како Big Data го менува начинот на донесување бизнис одлуки и поддржува родова еднаквост

Наум Милески Вовед Во дигиталната ера во која живееме, податоците станаа еден од највредните ресурси за компаниите.Количината на информации што се генерираат, секојдневно е огромна, но истовремено претставува голема можност за добивање значајни увиди.Токму тука големите податоци играат клучна улога. Во текот на изминатата деценија, технлошкиот напредок им овозможи на …
Блог

Како вештачката интелигенција може да помогне во намалување на родовата дискриминација при вработување?

Марко Ќипровски Вовед Родовата дискриминација при вработување е проблем кој влијае на многу жени ширум светот. Тоа се манифестира преку нееднакви можности за вработување, напредување во кариерата и износ на плата. Истовремено, постои и состојба кога жени, особено од малку застапени етнички групи, се изложени на значително повеќе бариери. Вештачката …
Блог

Вештачка интелигенција за општествено добро: трансформирање на родовата еднаквост и инклузивност во ИТ и ИКТ

Бојан Милевски Брзиот напредок во полето на вештачката интелигенција носи револуционерни промени во многу индустрии. Потенцијалот на вештачката интелигенција да трансформира не само технолошки процеси, туку и општествените структури е масивен. Како што навлегувам подлабоко во улогата на вештачката интелигенција во создавањето општествено добро, една од областите каде влијанието на…